GÀU LÀ GÌ ?

Gàu là một trong những vấn đề da đầu phổ biến nhất. Nhiều người cho rằng cứ có gàu nhiều thì chắc chắn là bị viêm da tiết bã. Tuy nhiên, thực tế không hoàn toàn như vậy. Gàu và viêm da tiết bã có mối liên hệ chặt chẽ, nhưng không phải lúc nào cũng là một.

Gàu là gì?

Gàu là tình trạng các tế bào da chết trên da đầu bong ra với số lượng nhiều hơn bình thường. Những mảng vảy này thường có màu trắng hoặc trắng ngà, dễ nhìn thấy trên tóc và quần áo. Gàu có thể đi kèm ngứa da đầu nhưng thường không gây viêm rõ rệt.

Da đầu của chúng ta liên tục tái tạo tế bào. Bình thường, các tế bào chết bong ra rất nhỏ nên khó nhận thấy. Khi quá trình này diễn ra nhanh bất thường, các tế bào kết dính lại thành từng mảng lớn hơn và tạo thành gàu.

Nhiều yếu tố có thể góp phần gây gàu như da đầu dầu, da đầu khô, căng thẳng kéo dài, chăm sóc tóc không phù hợp hoặc sự phát triển quá mức của nấm men Malassezia – một loại vi sinh vật vốn tồn tại tự nhiên trên da người.

Viêm da tiết bã là gì?

Viêm da tiết bã là một bệnh lý viêm da mạn tính thường xuất hiện ở những vùng có nhiều tuyến bã nhờn như da đầu, mặt, hai bên cánh mũi, lông mày, vùng sau tai và ngực.

Bệnh liên quan đến nhiều yếu tố như:

• Tăng tiết bã nhờn.
• Sự phát triển của nấm Malassezia.
• Phản ứng miễn dịch của cơ thể đối với nấm và các sản phẩm chuyển hóa của chúng.
• Yếu tố di truyền và môi trường.

Trên da đầu, viêm da tiết bã thường biểu hiện bằng các mảng đỏ, ngứa, kèm vảy da màu trắng hoặc vàng, có thể bết dính do dầu nhờn. Bệnh thường tái phát nhiều lần và có xu hướng nặng hơn khi căng thẳng, mất ngủ hoặc thay đổi thời tiết.

Gàu và viêm da tiết bã có giống nhau không?

Theo quan điểm của nhiều chuyên gia da liễu, gàu được xem là thể nhẹ nhất của viêm da tiết bã ở da đầu.

Nói cách khác, hai tình trạng này nằm trên cùng một phổ bệnh lý. Khi tổn thương còn nhẹ, người bệnh chủ yếu thấy bong vảy và ngứa nhẹ, gọi là gàu. Khi phản ứng viêm trở nên rõ rệt hơn, xuất hiện đỏ da, ngứa nhiều, tiết dầu và bong vảy dày hơn thì được gọi là viêm da tiết bã.

Tuy nhiên, không phải mọi trường hợp có gàu đều được chẩn đoán là viêm da tiết bã. Một số người chỉ bị bong vảy đơn thuần do da đầu khô hoặc do sản phẩm chăm sóc tóc không phù hợp mà không có tình trạng viêm thực sự.

Làm sao để phân biệt gàu thông thường và viêm da tiết bã?

Có một số dấu hiệu giúp nhận biết:

Gàu thông thường

• Vảy trắng, nhỏ, khô hoặc hơi dầu.
• Ngứa nhẹ hoặc không ngứa.
• Không có đỏ da rõ rệt.
• Chủ yếu khu trú ở da đầu.
• Thường cải thiện khi sử dụng dầu gội trị gàu.

Viêm da tiết bã

• Vảy nhiều hơn, có thể màu trắng ngà hoặc vàng.
• Da đầu đỏ, kích ứng.
• Ngứa rõ rệt.
• Da đầu thường nhờn hơn.
• Có thể lan sang lông mày, rãnh mũi má, sau tai hoặc vùng ngực.
• Dễ tái phát mặc dù đã điều trị trước đó.

Nếu xuất hiện các mảng đỏ lớn, vảy dày hoặc ngứa kéo dài nhiều tuần không cải thiện, người bệnh nên được bác sĩ da liễu thăm khám để xác định nguyên nhân chính xác.

Có phải cứ gàu nhiều là viêm da tiết bã?

Câu trả lời là không.

Gàu nhiều làm tăng khả năng viêm da tiết bã nhưng không đủ để khẳng định chẩn đoán. Một số tình trạng khác cũng có thể gây bong vảy da đầu tương tự như:

• Da đầu khô.
• Viêm da tiếp xúc do dầu gội hoặc thuốc nhuộm tóc.
• Bệnh vảy nến da đầu.
• Chàm (eczema).
• Nhiễm nấm da đầu.
• Tích tụ sản phẩm tạo kiểu tóc.

Do đó, việc chỉ nhìn thấy nhiều gàu không thể kết luận chắc chắn là viêm da tiết bã. Chẩn đoán cần dựa trên toàn bộ triệu chứng lâm sàng, đặc biệt là sự hiện diện của tình trạng viêm.

Điều trị và kiểm soát như thế nào?

Đối với gàu và viêm da tiết bã mức độ nhẹ đến trung bình, dầu gội chứa các hoạt chất sau thường mang lại hiệu quả:

• Ketoconazole.
• Selenium sulfide.
• Zinc pyrithione.
• Ciclopirox.
• Salicylic acid.

Các hoạt chất này giúp kiểm soát nấm Malassezia, giảm bong vảy và cải thiện ngứa.

Ngoài ra, người bệnh nên:

• Gội đầu đều đặn phù hợp với tình trạng da đầu.
• Hạn chế gãi mạnh gây tổn thương da.
• Ngủ đủ giấc và kiểm soát căng thẳng.
• Tránh lạm dụng các sản phẩm tạo kiểu hoặc chăm sóc tóc có khả năng gây kích ứng.

Trong trường hợp viêm da tiết bã nặng, bác sĩ có thể chỉ định thêm thuốc kháng viêm tại chỗ như corticosteroid hoặc các thuốc điều hòa miễn dịch phù hợp.

Kết luận

Gàu và viêm da tiết bã có liên quan mật thiết nhưng không hoàn toàn giống nhau. Gàu thường được xem là biểu hiện nhẹ nhất trên phổ bệnh viêm da tiết bã ở da đầu. Tuy nhiên, không phải ai có nhiều gàu cũng mắc viêm da tiết bã.

Nếu tình trạng bong vảy đi kèm đỏ da, ngứa nhiều, tiết dầu hoặc tái phát kéo dài, bạn nên đến khám chuyên khoa da liễu để được chẩn đoán chính xác và điều trị phù hợp. Việc nhận biết đúng nguyên nhân không chỉ giúp kiểm soát triệu chứng hiệu quả mà còn hạn chế tình trạng tái phát về lâu dài.